لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ » « 1 » برعكسِ آنچه كه مىگويند براى نفى مليتهاست ، براى تثبيت مليتهاست و براى نفى سوء استفاده‌هايى كه از اختلاف مليتها مىشود يعنى تفاخرات و تنازعات و تضادها ؛ به اين بيان كه آيه مىگويد كه ما شما را از مرد و زن آفريديم ، يعنى شما را دو جنس آفريديم : مرد و زن . آيه را دو جور مىشود معنى كرد : يكى اينكه ما شما را از مردى و زنى آفريديم . ديگر اينكه ما شما را آفريديم اعم از مرد و زن ، يعنى ما شما را مرد و زن آفريديم . پس اول مىخواهد بگويد ما شما را دو جنس آفريديم نه يك جنس . مىخواهد بگويد يك حكمتى در اين دوتا بودن هست . وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ همين‌طور كه دو جنس بودنتان يك حكمتى دارد و اسلام نيامده كه مردها زن بشوند و زنها مرد ، بلكه آمده كه مرد مرد باقى بماند و زن هم زن ، هم مردِ مسلمان باشد هم زنِ مسلمان ، همين‌طور شما را شَعبها ( يعنى ملتهاى مختلف ) و قبيله‌هاى مختلف قرار داديم . « ما شما را مرد و زن خلق كرديم » به اين معنى نيست كه بايد مردها زن بشوند يا زنها مرد بشوند و همه يكى بشوند ، بلكه به اين معنى است كه در متن خلقت ، حكمت - يعنى جريان طبيعت كه عين حكمت است - چنين اقتضا كرده است . جريان طبيعت و حكمت الهى اقتضا كرده كه انسانها نر و ماده باشند ، همين‌طور اقتضا كرده كه انسانها شَعبها و ملتها و نيز قبيله‌ها باشند . حكمت اين كار چيست ؟ براى اينكه ملتها يكديگر را بازشناسى كنند و بشناسند . شما را اين گونه آفريديم ؛ حكمت اينكه شما را اين گونه آفريديم اين است كه بازشناسى در ميان شما صورت بگيرد ؛ يعنى چون شما گروههاى مختلف هستيد شما آنها را درك كنيد آنها شما را درك كنند و در اين دركهاى متقابل است كه تكامل هم صورت مىگيرد ، ولى اين شَعب شَعب بودن و قبيله قبيله بودن براى تفاخر نيست براى تعارف است إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ . كأنه مفهوم لِتَعارَفُوا را مىگويد : لِتَعارَفوا لا لِتَفاخَروا كه إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ اينها براى تعارف است نه براى تفاخر ؛ ملاك تفاخر چيز ديگر است ، تقواست . [ اين افراد مىگويند ] پس اين آيه مليتها را تثبيت كرده ، همين‌طور كه جنسيتها را تثبيت كرده است . - در اين صورت « إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ » جملهء استينافيه خواهد بود كه هيچ ارتباطى به جملهء قبل ندارد . استاد : نه ، عرض كرديم تعليلى است براى مفهوم لِتَعارَفُوا : لِتَعارَفوا اىْ لا لِتَفاخَروا . اين « لا لِتَفاخَروا » در تقدير است و « إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ » علت است براى آن مفهومى كه در اينجا در

--> ( 1 ) حجرات / 13 .